İçindekiler
ISO 22000 Risk Fırsat Analiz Prosedürü, kuruluş içi ve dışı proseslerden kaynaklı tehlike, tehdit, risk ve fırsatların risk odaklı proses yaklaşımıyla belirlenmesi, puanlanması ve aksiyon planlarının oluşturulması için yol ve yöntemleri tanımlayan prosedürdür. Bu yazıda prosedürün amacını, ekip/toplantı düzenini, risk hesaplama yöntemini ve ISO 22000 denetiminde bu prosedürün neden merkezi bir doküman sayıldığını ele alıyoruz.
ISO 22000 Risk Fırsat Analiz Prosedürünün Amacı Nedir?
Bu prosedürün amacı, ISO 22000:2018 standardı gereğince risk odaklı proses yaklaşımıyla kaliteyi artırmak, korumak ve sürdürebilmek için gereken düzeltici ve iyileştirici tedbirlerin risk/tehdit gerçekleşmeden önce fark edilmesini ve olası fırsatların öngörülerek gerekli iyileştirmelerin belirlenmesini sağlamaktır. Bu yaklaşım, standardın reaktif değil proaktif bir yönetim felsefesine dayandığını gösterir; bir sorun yaşandıktan sonra düzeltmek yerine, sorun olasılığını önceden puanlayıp öncelik sırasına koymak esastır.
Ekip ve Toplantı Düzeni Nasıldır?
Risk Fırsat Analiz Ekip Lideri, görev atama formunda belirtilir ve Genel Müdür onayıyla göreve başlar; yokluğunda İnsan Kaynakları Sorumlusu vekalet eder. Ekip üyeleri tüm proses liderlerinden oluşur. Risk ve fırsat belirleme analiz faaliyetleri yılda bir defa gerçekleştirilen risk yönetim toplantılarında, risk toplantı planında belirtilen tarihlerde yapılır; toplantılar yıllık YGG toplantısından 1 ay önce gerçekleştirilerek sonuçlar YGG’de gözden geçirilir. Acil aksiyon gereken durumlarda ekip lideri toplantı yapmaksızın risk ve aksiyon planını onaylayabilir; bu durumda bölüm liderlerine e-posta ile bilgilendirme yapılır ve yeni aksiyon ilk toplantıda gözden geçirmeye tabi tutulur.
Bu “acil onay” istisnası önemlidir; standart, risk yönetimini katı bir yıllık takvime hapsetmez, aksine acil bir riskin bir sonraki planlı toplantıya kadar beklememesi gerektiğini kabul eder. Ancak bu esneklik, şeffaflığı korumak için e-posta bildirimi ve sonradan gözden geçirme şartına bağlanmıştır.
Risk Hesaplama Yöntemi Nedir?
Risk puanı, riskin olasılığı ile şiddetinin (etkisinin) çarpımından elde edilir: Riskin Olasılığı × Riskin Şiddeti = Risk Puanı. Olasılık ve şiddet 1-5 arası puanlanır. Elde edilen risk puanı dört sınıfa ayrılır: 20-25 arası “Acil Eylem”, 11-19 arası “Önemli”, 5-10 arası “Kabul Edilebilir”, 0-5 arası “Düşük”. Risk sınıfları ayrıca mavi, sarı, turuncu ve kırmızı renklerle görselleştirilir; kırmızı en yüksek önceliği, mavi ise aksiyon sonrası azalmış riski temsil eder. Etki derecesi 5 puan olan riskler, periyoduna bakılmaksızın mutlaka aksiyon planına alınır; bu kural, düşük olasılıklı ama felaket düzeyinde sonuç doğurabilecek risklerin (örneğin bir gıda güvenliği ihlali) salt olasılık düşüklüğü nedeniyle göz ardı edilmesini engeller.
Fırsatlar Nasıl Belirlenir?
Her bölüm risk değerlendirmesi yaparken, olası risklerin getirebileceği fırsatları da eşzamanlı olarak Bağlam Risk Fırsat Etki Değerlendirme Planında değerlendirir. Kuruluşa ait genel SWOT analizi, YGG toplantılarında üst yönetim, pazarlama-satış, bölüm sorumluları ve kalite yönetim sorumlusu eşliğinde birlikte hazırlanır. Denetçiler genellikle risk toplantı tutanaklarının YGG toplantısından gerçekten bir ay önce yapılıp yapılmadığını ve acil onay istisnasının kaç kez kullanıldığını sorgular. Bu prosedür, ISO 22000 belgesi denetimlerinde risk ve fırsat yönetiminin objektif bir puanlama sistemiyle işletildiğinin kanıtıdır.