İçindekiler
ISO 22000 Bağlam Risk Fırsat Etki Değerlendirme Planı, kuruluşun tüm proseslerinden kaynaklanan riskleri, fırsatları, bu risklerin olasılık ve şiddet puanlarını ve alınan aksiyon planlarını tek bir tabloda toplayan kapsamlı risk kayıt dokümanıdır. Bu yazıda planın amacını, içerdiği risk kategorilerini ve ISO 22000 denetiminde bu tablonun neden tek bir merkezi doküman olarak tutulduğunu ele alıyoruz.
ISO 22000 Bağlam Risk Fırsat Etki Değerlendirme Planının Amacı Nedir?
Bu plan, Risk Fırsat Analiz Prosedürü kapsamında kuruluşun iç ve dış proseslerinden kaynaklanan tüm risk, tehdit ve fırsatların tek bir kayıtta izlenmesini sağlar. Her satırda ilgili proses, ilgili taraf, riskin tanımı, bağlam hususu (iç/dış), olasılık, şiddet, risk puanı, değerlendirme sınıfı, mevcut durum, hedef, fırsat, aksiyon planı, sorumlu ve kayıt bilgileri yer alır. Bu satır bazlı yapı, farklı bölümlerde ayrı ayrı tutulabilecek risklerin kuruluş genelinde karşılaştırılabilir ve önceliklendirilebilir hale gelmesini sağlar.
Planda Yer Alan Risk Kategorileri Nelerdir?
- Satın Alma / Tedarikçi: tedarikçinin batması veya değişmesi, termin sürelerine uyulmaması gibi tedarik zinciri riskleri
- Sevkiyat ve Müşteri İlişkileri: ürün geri iadesi, ödeme sıkıntıları, müşteri memnuniyetinde azalma
- Personel: verimlilik düşüşü, eğitim/farkındalık eksikliği, işten ayrılmalar, motivasyon düşüklüğü, tecrübesizlik
- Resmi Kurumlar: ilgili bakanlıklar ve yerel belediyelerin mevzuatına uyumsuzluktan kaynaklanabilecek cezai yaptırım riskleri
- Satış ve Pazarlama: rakiplerin fiyat düşürme stratejileri, ürün temini ve ürün çeşitliliği fırsatları
- Depo, Kalite Kontrol ve Üretim: uygun olmayan ürün oluşumu, ambalaj hataları, imalatta gecikme, makine arızaları
- Bakım Onarım: teknik servis kaynaklı aksamalar ve bakım personelinin tecrübesiz olması
- Atık Yönetimi: atıkların mevzuata uygun bertaraf edilmemesinden doğan cezai yaptırım riski
- İhracat: siparişin üretim tarafında yetiştirilememesi, gümrük mevzuatındaki değişiklikler ve ihracat yapılan ülkelerdeki siyasi gelişmelerden kaynaklanan gümrük aksamaları
- Üst Yönetim / Finans: döviz kurlarındaki anormal artışın maliyet ve ihracat gelirlerine etkisi
- Kalite: bölüm hedeflerine ulaşılamaması
Bu kategori çeşitliliği, standardın risk kavramını yalnızca gıda güvenliği tehlikeleriyle sınırlamadığını, kuruluşun sürdürülebilirliğini etkileyebilecek finansal, hukuki ve ticari riskleri de kapsadığını gösterir; örneğin döviz kuru riskinin tabloda yer alması, GGYS’nin işletmenin genel yönetim sistemiyle ne denli iç içe geçtiğinin bir göstergesidir.
Risk Puanlama Yöntemi ve Denetimde Ne Değerlendirilir?
Her risk için olasılık (1-5) ve şiddet (1-5) puanları çarpılarak risk puanı hesaplanır; puan aralığına göre risk “Düşük”, “Kabul Edilebilir”, “Önemli” veya “Acil Eylem/Kabul Edilemez” sınıfına yerleştirilir. Aksiyon planı uygulandıktan sonra yeni olasılık, yeni şiddet ve yeni risk puanı hesaplanarak riskin kabul edilebilir seviyeye çekilip çekilmediği doğrulanır. Denetçiler genellikle “Acil Eylem” sınıfındaki risklerin aksiyon planlarının gerçekten uygulanıp uygulanmadığını ve yeni risk puanının düşüp düşmediğini sorgular. Bu plan, ISO 22000 belgesi denetimlerinde risklerin kuruluş genelinde sistematik olarak izlendiğinin ve kontrol altına alındığının kanıtıdır.