İçindekiler
ISO 14001 Risk Fırsat Analiz Prosedürü, olasılık ve şiddet puanlarının çarpımıyla hesaplanan nicel bir risk puanlama sisteminden renk kodlu risk sınıflandırmasına kadar risk odaklı proses yaklaşımını tanımlayan kapsamlı prosedürdür. Aşağıda örnek bir Risk Fırsat Analiz Prosedürü’nü, puanlama mantığını ve denetimde nasıl sınandığını bulabilirsiniz.
Prosedürün Amacı ve Ekip Yapısı
Bu prosedürün amacı, risk odaklı proses yaklaşımıyla iç ve dış proseslerden kaynaklı tehlike ve risklerin belirlenip aksiyon planlarına bağlanmasını, önleyici tedbirlerin sorun gerçekleşmeden fark edilmesini ve olası fırsatların öngörülüp iyileştirmelere dönüştürülmesini sağlamaktır. Tipik bir uygulamada bir Risk Fırsat Analiz Ekip Lideri görevlendirilir (Genel Müdür onayıyla), ekip üyeleri ise kuruluştaki tüm proses liderlerinden oluşur ve bu liderler ekibin daimi üyesi olarak görev yapar. Risk belirleme ve analiz faaliyetleri genellikle yılda bir kez, YGG toplantısından yaklaşık bir ay önce gerçekleştirilen özel bir risk yönetim toplantısında yapılır ve sonuçlar YGG’de üst yönetimle paylaşılır.
Risk Puanlama ve Sınıflandırma Yöntemi
Risk puanı, Riskin Olasılığı (1-5 arası, riskin yılda kaç kez tekrarlandığına göre) ile Riskin Şiddeti (1-5 arası, riskin prosesi ne ölçüde etkilediğine göre) puanlarının çarpımıyla hesaplanır. Aşağıdaki tablo tipik bir puanlama eşiğini özetler:
| Puan Aralığı | Sınıf | Renk |
|---|---|---|
| 20-25 | Acil Eylem | Kırmızı |
| 11-19 | Önemli | Turuncu |
| 5-10 | Kabul Edilebilir | Sarı |
| 0-5 | Düşük | Mavi |
Önemli bir istisna: şiddeti 5 olan riskler, periyoduna (olasılığına) bakılmaksızın mutlaka aksiyon gerektirir — yani nadiren yaşansa bile sonucu çok ağır olan bir risk (örneğin ciddi bir çevresel kirlilik olayı) asla “düşük öncelikli” olarak göz ardı edilemez. Acil aksiyon gereken durumlarda ekip lideri, normal toplantı sürecini beklemeksizin riski ve aksiyon planını onaylayabilir; bölüm liderleri de acil değişiklik taleplerini en hızlı şekilde ekip liderine bildirmekle yükümlüdür.
Denetimde Nasıl Değerlendirilir
- Puanlama metodolojisinin tutarlı uygulanıp uygulanmadığı (aynı tip riskin farklı bölümlerde çok farklı puanlanması bir tutarsızlık işaretidir)
- Şiddeti yüksek ama olasılığı düşük risklerin gerçekten göz ardı edilmediği
- Acil durum onay mekanizmasının (toplantısız onay) fiilen kullanılıp kullanılmadığına dair bir örnek
Sık Yapılan Hatalar
En sık görülen hata, olasılık ve şiddet puanlarının subjektif ve tutarsız verilmesidir (aynı riski değerlendiren iki farklı kişinin çok farklı puan vermesi). Bir diğer yaygın sorun, risk toplantısının sadece yılda bir kez, YGG’ye yakın bir tarihte “formalite” olarak yapılıp yıl içinde ortaya çıkan yeni risklerin ara dönemde değerlendirilmemesidir.
Diğer Dokümanlarla İlişkisi
Bu prosedür; Bağlam Risk Fırsat Etki Değerlendirme Planı, Bağlam Risk ve Fırsat Değerlendirme Talimatı ve Risk Fırsat Analiz Ekibi Listesi ile doğrudan bağlantılıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Olasılık ve şiddet puanlaması nasıl standartlaştırılır?
Her puan seviyesi için somut, ölçülebilir tanımlar (örneğin “Olasılık 5 = yılda 10’dan fazla tekrar”) yazılı hale getirilmeli ve tüm ekip üyelerine eğitimle aktarılmalıdır.
Risk puanı 25’in üzerine çıkabilir mi?
Hayır, 1-5 aralığındaki iki puanın çarpımı en fazla 25 olabilir; bu, skalanın üst sınırıdır.
Fırsatlar da aynı yöntemle mi puanlanır?
Genellikle evet, ancak bazı kuruluşlar fırsatlar için ayrı bir “potansiyel fayda” skalası kullanmayı tercih eder.
Risk toplantısına kimler katılmalıdır?
Ekip lideri ve tüm proses liderleri (daimi üyeler) katılmalı, gerektiğinde ilgili konu uzmanları davet edilmelidir.
Acil aksiyon onayı sonradan ekip tarafından gözden geçirilmeli midir?
Evet, iyi bir uygulamada acil onaylanan kararlar bir sonraki düzenli toplantıda ekibe sunularak şeffaflık sağlanır.