ISO 9001 Kalibrasyon Prosedürü

ISO 9001:2015 Madde 7.1.5, muayene ve deneyde kullanılan ölçüm ekipmanlarının doğru ölçtüğünden emin olunmasını şart koşar. Kalibrasyon Prosedürü, bu güvencenin nasıl sağlanacağını tanımlar. Bu rehberde kalibrasyon sürecinin nasıl işlediğini, sıklığın nasıl belirlendiğini ve arızalı cihazlarda ne yapılması gerektiğini bulacaksınız.

Bu Prosedürün Amacı

Bu prosedürün amacı, muayene ve deney faaliyetlerinde kullanılan teçhizatın doğru ölçtüğünden emin olmak için gerekli kalibrasyon ve bakım sistemini kurmaktır. Kapsamı, Kalibrasyona Tabi Cihazlar Listesi’nde yer alan tüm ölçüm alet ve ekipmanlarıdır; sorumluluk Operasyon/Üretim Lideri’ndedir.

Kalibrasyon Süreci Nasıl İşler?

• Kalibrasyona tabi cihazlar listesi Operasyon/Üretim Sorumlusu tarafından hazırlanır
• Periyodik kalibrasyon planı her yıl Eylül ayı sonuna kadar hazırlanır
• Gerçekleşen kalibrasyonlar planda “G” (gerçekleşen), henüz yapılmamış olanlar “P” (planlanan) ile işaretlenir
• Kalibrasyon sıklığı; üretici tavsiyesi, kalibrasyon kuruluşunun önerisi, kullanım sıklığı ve çevre koşulları dikkate alınarak belirlenir, özel bir durum yoksa yılda 1 olarak planlanır
• Kalibrasyon, mümkünse TSE’de, değilse izlenebilirliği olan akredite kuruluşlarda yaptırılır
• Arızalanan ölçüm cihazları ayrı bir bölüme alınarak kullanımı engellenir

Kalibrasyon Sıklığı Nasıl Belirlenir?

Sıklık belirlenirken dört faktör birlikte değerlendirilir: üretici tavsiyesi, kalibrasyon kuruluşunun önerisi, cihazın kullanım yoğunluğu ve bulunduğu ortamın koşulları (nem, toz, titreşim gibi). Sık kullanılan veya zorlu ortamda çalışan bir cihaz için yıllık periyot yeterli olmayabilir; bu durumda süre kısaltılmalıdır.

İzlenebilirlik Neden Önemlidir?

Kalibrasyonun TSE veya akredite bir kuruluşta yaptırılması, ölçüm sonucunun ulusal/uluslararası ölçüm standardına “izlenebilir” olmasını sağlar. Akredite olmayan bir yerde yapılan kalibrasyon, kağıt üzerinde bir sertifika üretse de, bu izlenebilirlik zincirini sağlamadığı için denetimde geçersiz sayılabilir.

Denetimde Bu Prosedür Nasıl Değerlendirilir?

Denetçiler, sahada kullanılan bir ölçüm cihazının kalibrasyon etiketini ve son kalibrasyon tarihini kontrol eder; süresi geçmiş bir cihazın hâlâ kullanımda olması ciddi bir bulgu konusudur. Ayrıca kalibrasyon sertifikalarının akredite bir kuruluştan gelip gelmediği de sorgulanır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kalibrasyon planını hazırlayıp takip etmemek, süresi geçen cihazları fark etmemek.
• Arızalı bir cihazı kullanımdan çekmeden sahada bırakmak.
• Kalibrasyon sertifikalarını arşivlememek veya kaybetmek.
• Tüm cihazlara aynı periyodu uygulayıp kullanım yoğunluğu farkını dikkate almamak.
• Akredite olmayan, izlenebilirliği belirsiz bir kuruluşta kalibrasyon yaptırmak.

Diğer Dokümanlarla İlişkisi

Bu prosedür, Kalibrasyona Tabi Cihazlar Listesi ile birlikte kullanılır ve ölçüm sonuçlarının güvenilirliğinin temel dayanağıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Her ölçüm cihazı kalibre edilmeli mi?

Hayır, sadece muayene/deney sonucunu doğrudan etkileyen, hassasiyeti kritik ölçüm cihazları kalibrasyona tabidir; genel amaçlı basit aletler kapsam dışı bırakılabilir.

Kalibrasyon sertifikası kaç yıl saklanmalı?

Standart bir süre belirtmez; genellikle bir sonraki kalibrasyon tarihine kadar, tercihen daha uzun süre saklanması önerilir.

Kalibrasyon süresi dolmadan cihaz bozulursa ne olur?

Cihaz derhal kullanımdan çekilmeli, tamir sonrası tekrar kalibre edilmeli ve bu süre zarfında yapılan ölçümlerin güvenilirliği gözden geçirilmelidir.

İç kalibrasyon (kendi işletmenizde) yapılabilir mi?

Referans standartlarınız izlenebilir ve yetkinliğiniz belgelenmişse mümkündür, ancak çoğu işletme dış, akredite bir kuruluşu tercih eder.

Kalibrasyon ile doğrulama (verification) aynı şey mi?

Hayır, kalibrasyon cihazın ne kadar saptığını ölçüp belgeler; doğrulama ise cihazın hâlâ kabul edilebilir sınırlar içinde çalışıp çalışmadığını hızlıca kontrol eder.

Kalibrasyon sisteminizi kurmak, ölçüm güvenilirliğinizi denetime hazır hale getirmek veya ISO 9001 belgelendirme sürecinizin tamamında yanınızda olmak için Nobel Belgelendirme olarak buradayız.