Akreditasyon Ne Demek? Ne İşe Yarar?

Akreditasyon, deney, muayene, kalibrasyon veya belgelendirme gibi uygunluk değerlendirme faaliyetlerini yürüten kuruluşların belirli teknik şartları yerine getirebilecek yeterlilikte olup olmadığının bağımsız biçimde değerlendirilmesidir.

Türkiye’de bu alanda yetkili ulusal kurum TÜRKAK’tır. Akreditasyon; laboratuvar raporlarının, muayene sonuçlarının ve belgelendirme faaliyetlerinin güvenilirliğini destekleyen bir kalite altyapısıdır.

Akreditasyonun ne anlama geldiğini doğru kavramak için onu belgelendirmeden ayırmak gerekir. TÜRKAK bir işletmeye ISO 9001 veya ISO 14001 belgesi vermez.

Belgelendirme kuruluşlarının belirli standartlarda ve faaliyet kapsamlarında yeterliliğini değerlendirir.

Bu nedenle bir belge veya raporu incelerken yalnızca üzerinde akreditasyon işareti bulunup bulunmadığına bakmak yeterli değildir; düzenleyen kuruluşun akreditasyonu, kapsamı ve geçerlilik durumu da doğrulanmalıdır.

Akreditasyon; işletmelerin tedarikçi ve hizmet sağlayıcı seçimine, tüketicilerin ürün ve hizmetlere duyduğu güvene ve uygunluk değerlendirme sonuçlarının farklı pazarlarda kabul görmesine katkı sağlayabilir.

Ancak her akredite raporun veya sertifikanın her kurum tarafından koşulsuz kabul edileceği anlamına gelmez. Belgenin hangi faaliyet için düzenlendiği ve hangi kapsamda akredite olduğu önemlidir.

Akreditasyon ne demek?

Akreditasyon, bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun belirli işleri yetkin, tarafsız ve tutarlı biçimde yapabildiğinin değerlendirilmesidir.

Uygunluk değerlendirme kuruluşu; ürün, hizmet, süreç, yönetim sistemi, kişi veya kuruluşların belirli şartları karşılayıp karşılamadığını inceleyen kuruluştur. Laboratuvarlar, muayene kuruluşları ve belgelendirme kuruluşları bu gruba örnek verilebilir.

Akreditasyon değerlendirmesinde kuruluşun yalnızca prosedürlerinin bulunup bulunmadığına bakılmaz. İlgili faaliyet için teknik yeterliliği, gerekli personel ve ekipman kaynakları, ölçüm ve değerlendirme yöntemleri, tarafsızlık düzenlemeleri ve sonuçların izlenebilirliği de incelenebilir.

Bu değerlendirmeyi yapan akreditasyon kuruluşu, ilgili faaliyet alanına göre geçerli teknik kriterleri ve uluslararası standartları esas alır.

TÜRKAK’ın tanımına göre akreditasyon; uygunluk değerlendirme kuruluşlarının faaliyetlerinin ve bu faaliyetler sonucunda düzenledikleri deney raporu, muayene raporu, kalibrasyon sertifikası, yönetim sistemi belgesi veya ürün belgelendirme belgesi gibi dokümanların güvenilirliğini ve geçerliliğini destekleyen bir kalite altyapısıdır.

TÜRKAK’ın konuya ilişkin ayrıntılı açıklamasını Akreditasyon Nedir? sayfasında okuyabilirsiniz.

Akreditasyon ne işe yarar?

Akreditasyonun temel işlevi, uygunluk değerlendirme hizmetini sunan kuruluşun belirli bir alandaki yeterliliğine ilişkin güven sağlamaktır.

Bir laboratuvardan deney sonucu alan şirket, muayene hizmeti kullanan üretici veya yönetim sistemi belgesi talep eden tedarikçi; hizmeti sunan kuruluşun ilgili faaliyet için yetkinliğinin değerlendirilmiş olmasını önemseyebilir.

Akreditasyonun sağlayabileceği katkılar arasında şunlar yer alır:

• Teknik yeterliliğe güven: Kuruluşun akreditasyon kapsamındaki faaliyetleri için yeterliliği değerlendirilir.
• Sonuçların tutarlılığı: Faaliyetlerin belirli yöntem ve gerekliliklere göre yürütülmesi, sonuçların karşılaştırılabilir ve tekrarlanabilir olmasını destekler.
• Tarafsızlık ve bağımsızlık: Uygunluk değerlendirme faaliyetlerinin güvenilirliğini etkileyebilecek çıkar çatışmaları ve tarafsızlık konuları ele alınır.
• Riskleri değerlendirmeye yardımcı olma: İşletmeler hizmet sağlayıcıları seçerken akreditasyon kapsamı ve geçerlilik bilgisini karar ölçütlerinden biri olarak kullanabilir.
• Ticarette güveni destekleme: Uluslararası tanınma anlaşmaları kapsamında akredite sonuçların farklı ülkelerde kabulüne katkı sunabilir.
• Sürekli izleme: Akreditasyon, yalnızca bir defalık onaydan ibaret değildir; akredite kuruluşlar düzenli değerlendirme ve gözetim süreçlerine tabi olabilir.

Akreditasyonun ne işe yaradığını tüketici ve işletme açısından daha ayrıntılı okumak için TÜRKAK’ın Akreditasyon Ne İşe Yarar? sayfasına başvurabilirsiniz.

Akreditasyon ile belgelendirme arasındaki fark nedir?

Belgelendirme, bir kuruluşun, ürünün, kişinin, hizmetin veya yönetim sisteminin belirli gereklilikleri karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi ve uygun bulunması halinde belgelendirilmesidir. Akreditasyon ise bu değerlendirmeyi yapan kuruluşun belirli faaliyetlerde yeterliliğinin incelenmesidir.

Örneğin bir işletme ISO 9001 kalite yönetim sistemini kurar. Belgelendirme kuruluşu işletmenin yönetim sistemini denetler ve değerlendirme sonucuna göre ISO 9001 belgesi düzenleyebilir.

TÜRKAK ise belgelendirme kuruluşunun ISO 9001 belgelendirmesi yapma yeterliliğini, ilgili standart ve kapsam çerçevesinde değerlendirir.

Böylece akreditasyonun konusu işletmenin kendisi değil, uygunluk değerlendirme kuruluşunun yetkinliğidir.

Benzer şekilde bir laboratuvarın akredite olması, o laboratuvarın bütün testleri her kapsamda yapabileceği anlamına gelmez.

Akreditasyon yalnızca resmi kapsam belgesinde yer alan faaliyetler için geçerlidir. Laboratuvar belirli bir testte akredite olabilirken başka bir testte akreditasyon kapsamı dışında çalışabilir.

Akreditasyon, sertifika ve TÜRKAK onayı aynı şey midir?

Bu ifadeler günlük kullanımda zaman zaman birbirinin yerine söylense de aynı şeyi anlatmaz. Akreditasyon, uygunluk değerlendirme kuruluşunun yeterliliğiyle ilgilidir.

Sertifika ise bir değerlendirme sonucunda kuruluş, ürün, kişi veya yönetim sistemi için düzenlenebilir.

TÜRKAK ise Türkiye’de uygunluk değerlendirme faaliyetlerini akredite etme yetkisine sahip ulusal kurumdur.

Bu nedenle “TÜRKAK ISO belgesi verir” ifadesi teknik olarak doğru değildir. ISO belgesini, ilgili belgelendirme faaliyetini yürüten kuruluş düzenler.

TÜRKAK, belgelendirme kuruluşunun ilgili standart ve faaliyet alanı için akreditasyonunu değerlendirir. “TÜRKAK akreditasyonlu ISO belgesi” denildiğinde, belgelendirme kuruluşunun o belgeyi düzenlediği standart ve kapsam için akredite olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Bir belgede TÜRKAK akreditasyon markasının bulunması da kapsam kontrolünün yerini tutmaz. Markanın hangi akreditasyon standardına ve faaliyet alanına dayandığı, akreditasyon numarası ve sertifikanın kapsamı birlikte incelenmelidir.

TÜRKAK’ın Akreditasyon Markası açıklaması, markanın akreditasyon statüsünü ve ilgili bilgileri göstermek amacıyla kullanıldığını belirtir.

Akreditasyon hangi kuruluşlara verilir?

Akreditasyon; uygunluk değerlendirme faaliyeti yürüten farklı türdeki kuruluşları kapsar. Akreditasyon alanı, kuruluşun yaptığı işe ve ilgili teknik kriterlere göre belirlenir. Başlıca örnekler şunlardır:

• Deney laboratuvarları: Malzeme, ürün veya numuneler üzerinde belirli deneyleri gerçekleştirir.
• Kalibrasyon laboratuvarları: Ölçüm cihazlarının ve ekipmanlarının kalibrasyonunu yapar.
• Tıbbi laboratuvarlar: Tıbbi laboratuvar faaliyetleri kapsamında analiz ve incelemeler yürütür.
• Muayene kuruluşları: Ürün, tesis, ekipman veya süreçlerin muayenesini gerçekleştirir.
• Yönetim sistemi belgelendirme kuruluşları: ISO 9001, ISO 14001 veya ISO 45001 gibi yönetim sistemi standartlarına göre belgelendirme yapar.
• Ürün belgelendirme kuruluşları: Ürünlerin belirli teknik gerekliliklere uygunluğunu değerlendirir.
• Personel belgelendirme kuruluşları: Kişilerin belirli mesleki yeterlilik veya yetkinlik şartlarını karşılayıp karşılamadığını değerlendirir.
• Doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları: İlgili program ve şartlara göre doğrulama veya geçerli kılma faaliyetleri yürütür.
• Yeterlilik testi sağlayıcıları: Laboratuvarların performansını karşılaştırmaya yönelik programlar düzenler.

Her akreditasyon alanında farklı teknik standartlar ve değerlendirme şartları uygulanır. Örneğin deney ve kalibrasyon laboratuvarları için ISO/IEC 17025, muayene kuruluşları için ISO/IEC 17020, yönetim sistemi belgelendirme kuruluşları için ISO/IEC 17021-1 ve ürün belgelendirme kuruluşları için ISO/IEC 17065 gibi standartlar kullanılabilir. Hangi standardın uygulanacağı, kuruluşun yaptığı faaliyete göre belirlenir.

Akreditasyon nasıl alınır?

Akreditasyon başvurusu, bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun kendi faaliyet alanındaki yeterliliğinin değerlendirilmesini istemesiyle başlar. Bu süreç, ISO belgesi almak isteyen bir işletmenin başvurusuyla aynı değildir.

Akreditasyon isteyen taraf; laboratuvar, muayene kuruluşu veya belgelendirme kuruluşu gibi uygunluk değerlendirme faaliyeti yürüten kuruluştur.

Genel bir akreditasyon başvuru sürecinde şu aşamalar bulunabilir:

1. Akreditasyon kapsamının belirlenmesi: Kuruluş hangi faaliyetler, metotlar, ürünler, sektörler veya lokasyonlar için akreditasyon istediğini tanımlar.
2. İlgili kriterlerin belirlenmesi: Kuruluşun faaliyetine uygulanacak akreditasyon standardı, sektörel kurallar ve TÜRKAK dokümanları belirlenir.
3. Yönetim sistemi ve teknik hazırlık: Kuruluş; personel yeterliliği, yöntemler, ekipman, kayıtlar, tarafsızlık ve kalite süreçleri dahil gerekli düzenlemeleri hazırlar.
4. Başvuru ve doküman incelemesi: Başvuru bilgileri ve destekleyici dokümanlar incelenir. Eksik veya açıklanması gereken konular için ek bilgi istenebilir.
5. Denetim ve değerlendirme: Akreditasyon ekibi, kuruluşun dokümanlarını ve faaliyetlerini ilgili kriterlere göre değerlendirir. Faaliyetin niteliğine göre saha gözlemi veya teknik değerlendirme yapılabilir.
6. Bulguların ele alınması: Tespit edilen uygunsuzluklar için kuruluşun kök neden analizi ve düzeltici faaliyetleri değerlendirilir.
7. Akreditasyon kararı: Değerlendirme tamamlandıktan sonra karar, yetkili karar mekanizması tarafından verilir. Akreditasyon kararı ve kapsamı resmi kayıtlarda yayımlanır.
8. Gözetim ve kapsamın sürdürülmesi: Akreditasyonun devamı için kuruluş, şartları sürdürmeli ve planlı gözetim veya yeniden değerlendirme süreçlerine katılmalıdır.

Başvuru koşulları, gerekli dokümanlar, ücretlendirme ve değerlendirme aşamaları akreditasyon alanına göre değişebilir. TÜRKAK’ın güncel başvuru bilgileri için Akreditasyon Başvuruları sayfası incelenmelidir.

Akreditasyon başvuru süreci ve kapsamı, TÜRKAK tarafından yayımlanan güncel kural ve dokümanlara göre yürütülür.

Akreditasyon nasıl sorgulanır?

Bir kuruluşun akredite olup olmadığını kontrol ederken yalnızca web sitesindeki ifadeleri veya tanıtım materyallerini esas almayın.

TÜRKAK’ın akredite kuruluş kayıtlarında kuruluşun tam adını arayın ve yayımlanan kapsam dokümanını inceleyin. Kontrol sırasında şu bilgileri karşılaştırın:

• Kuruluşun ticari unvanı ve varsa şube veya lokasyonları
• Akreditasyonun geçerli olup olmadığı ve güncel durumu
• Akreditasyon standardı
• Akreditasyon kapsamındaki faaliyetler, ürünler veya sektörler
• Kapsamda belirtilen metotlar, standartlar veya teknik sınırlar
• Rapor veya sertifikanın akreditasyon kapsamı içinde düzenlenip düzenlenmediği
• Akreditasyon markası ve numarasının resmi kapsam bilgileriyle uyumu

Bir kuruluşun akredite olması, sunduğu her hizmetin akredite olduğu anlamına gelmez. Akreditasyon yalnızca tanımlanmış kapsamdaki faaliyetler için geçerlidir.

Örneğin bir belgelendirme kuruluşu bir ISO standardında akredite olabilir ancak başka bir standarda ilişkin hizmeti kapsam dışında sunabilir.

Benzer şekilde bir laboratuvarın belirli analizlerde akredite olması, tüm analizlerinin akredite olduğu anlamına gelmez.

Akreditasyon uluslararası ticarette neden önemlidir?

Ürün veya hizmet farklı ülkelere sunulduğunda, alıcılar ve düzenleyici kurumlar ürünün ya da sürecin uygunluğuna ilişkin kanıt talep edebilir.

Deney raporları, muayene sonuçları ve belgelendirme dokümanları bu değerlendirmede kullanılabilir.

Akreditasyon, uygunluk değerlendirme faaliyetinin yetkin bir kuruluş tarafından belirli kurallara göre yürütüldüğüne ilişkin güveni destekler.

Akreditasyon kuruluşları arasındaki çok taraflı veya karşılıklı tanınma anlaşmaları da bu güvenin ülkeler arasında desteklenmesine yardımcı olur.

TÜRKAK’ın ilgili uluslararası kuruluş ve anlaşmalara katılımı, akredite uygunluk değerlendirme sonuçlarının uluslararası kabulünü destekleyebilir.

Ancak bu, her raporun veya sertifikanın her ülkede, her kurumda ve her amaçla otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Ürünün hedef pazarı, mevzuat, teknik şartname, sözleşme ve alıcı talepleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu nedenle ihracat veya uluslararası tedarik süreçlerinde belgeyi talep eden tarafla önceden görüşmek, hangi standardın ve hangi akreditasyon kapsamının gerektiğini yazılı olarak netleştirmek önemlidir.

Akreditasyon, teknik engellerin azaltılmasına ve sonuçlara duyulan güvenin artmasına katkıda bulunabilir; ancak ürün uygunluğu, yasal izinler veya müşteri onaylarının yerine geçmez.

Akreditasyonun sınırları: Neyi garanti etmez?

Akreditasyon önemli bir güven göstergesidir; yine de yanlış yorumlanmamalıdır. Akreditasyon:

• Bir işletmenin kendiliğinden akredite olduğu anlamına gelmez.
• Bir ürünün her koşulda güvenli veya her pazara uygun olduğunu tek başına garanti etmez.
• Belgelendirme kuruluşunun bütün standart ve sektörlerde yetkin olduğunu göstermez.
• Akreditasyon kapsamı dışında düzenlenen rapor veya sertifikaları otomatik olarak akredite hale getirmez.
• Bir ürünün mevzuat, müşteri veya ihale şartlarının tamamını karşıladığını tek başına kanıtlamaz.
• Bir rapor veya sertifikanın her ülkede ve her kullanım amacı için kabul edileceğini garanti etmez.

En doğru değerlendirme için akreditasyon kapsamını, düzenlenen dokümanın kapsamını ve belgenin kullanılacağı yerdeki kabul koşullarını birlikte inceleyin.

Özellikle “TÜRKAK onaylı” veya “uluslararası geçerli” gibi ifadelerle karşılaştığınızda, bu iddiaların hangi kuruluş ve faaliyet kapsamı için geçerli olduğunu sorun.

Akreditasyon neden güven altyapısının parçasıdır?

Ürünlerin, hizmetlerin ve yönetim sistemlerinin uygunluğunu değerlendirmek çoğu zaman özel teknik bilgi, ölçüm, denetim ve tarafsız karar gerektirir.

Hizmeti alan taraf, değerlendirmeyi yapan kuruluşun yeterliliğini her durumda kendi başına ölçemeyebilir.

Akreditasyon, bu yeterliliğin belirli teknik kriterler üzerinden bağımsız biçimde değerlendirilmesine imkân tanır.

Bu güven altyapısı; üretici, tedarikçi, tüketici, kamu kurumu, ihracatçı ve uygunluk değerlendirme kuruluşları arasında ortak bir referans oluşturur.

İşletmeler hizmet sağlayıcılarını seçerken akreditasyon kapsamını inceleyebilir; tüketiciler ve kurumlar da belirli rapor ve sertifikalara duydukları güveni değerlendirirken bu bilgiden yararlanabilir.

Akreditasyonun gerçek değeri, işaretin veya logonun görünmesinden çok, ilgili faaliyet için yetkinliğin değerlendirilmiş ve kapsamın açık biçimde tanımlanmış olmasından gelir.

Bu nedenle belgeyi düzenleyen kuruluşun adını, akreditasyon durumunu ve kapsamını doğrulamak, akreditasyon bilgisini doğru kullanmanın temel adımıdır.

Akreditasyon hakkında sık sorulan sorular

Akreditasyon nedir?

Akreditasyon, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının belirli faaliyetlerde teknik yeterlilik, tarafsızlık ve tutarlılık şartlarını karşılayıp karşılamadığının bağımsız biçimde değerlendirilmesidir.

Akreditasyon ne işe yarar?

Akreditasyon; deney, muayene, kalibrasyon ve belgelendirme gibi faaliyetlerin yetkin kuruluşlar tarafından belirli kurallara göre yürütüldüğüne ilişkin güveni destekler. Sonuçların karşılaştırılabilirliğine, risk değerlendirmesine ve uluslararası tanınmaya katkı sağlayabilir.

TÜRKAK neyi akredite eder?

TÜRKAK, Türkiye’de uygunluk değerlendirme faaliyeti yürüten laboratuvar, muayene, belgelendirme, doğrulama ve benzeri kuruluşları ilgili standart ve kapsamlar doğrultusunda değerlendirir. Akreditasyonun geçerli olduğu faaliyetler kuruluşun resmi kapsam dokümanında belirtilir.

TÜRKAK işletmelere ISO belgesi verir mi?

Hayır. TÜRKAK işletmelere doğrudan ISO yönetim sistemi belgesi vermez. Belgelendirme kuruluşlarının belirli standartlarda ve kapsamda faaliyet gösterme yeterliliğini değerlendirir. ISO belgesini, ilgili belgelendirme faaliyetini yürüten kuruluş düzenler.

Akreditasyon ile sertifika arasındaki fark nedir?

Sertifika, bir kuruluşun, ürünün, kişinin veya yönetim sisteminin belirli şartlara uygunluğunu gösteren belgedir. Akreditasyon ise bu uygunluk değerlendirmesini yapan kuruluşun belirli faaliyetlerdeki yeterliliğinin değerlendirilmesidir.

Bir kuruluşun akredite olup olmadığı nasıl kontrol edilir?

TÜRKAK’ın akredite kuruluş kayıtlarında kuruluşun tam adını arayın. Akreditasyonun güncel durumunu ve kapsam dokümanında yer alan faaliyet, standart, ürün veya metot bilgilerini inceleyin.

Akreditasyon markası görünen her sertifika akredite midir?

Yalnızca markanın bulunmasına bakarak karar vermeyin. Markanın kullanım şartlarını, akreditasyon numarasını, sertifikayı düzenleyen kuruluşu ve belgenin akreditasyon kapsamı içinde olup olmadığını doğrulayın.

Akredite bir rapor veya sertifika her ülkede geçerli midir?

Akreditasyon ve uluslararası tanınma anlaşmaları, rapor ve sertifikalara duyulan güveni ve sınır ötesi kabulü destekleyebilir. Ancak kabul koşulları ülkeye, mevzuata, ürün grubuna, sözleşmeye ve belgeyi talep eden kuruma göre değişebilir.

Bir kuruluşun akredite olması bütün hizmetlerinin akredite olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Akreditasyon, kuruluşun resmi kapsam dokümanında belirtilen faaliyetler için geçerlidir. Kapsam dışındaki hizmetler akredite faaliyet olarak değerlendirilmemelidir.

Akreditasyonla ilgili TÜRKAK kaynakları

• TÜRKAK: Akreditasyon Nedir?
• TÜRKAK: Akreditasyon Ne İşe Yarar?
• TÜRKAK: Akreditasyon Markası
• TÜRKAK: Akreditasyon Başvuruları