ISO 42001 Belgesi Veren Firmalar? Nereden Alınır?

ISO 42001 belgesi veren firmalar, ISO/IEC 17021-1 standardına göre akredite edilmiş ve akreditasyon kapsamında ISO/IEC 42001 bulunan belgelendirme kuruluşlarıdır. Belge bu kuruluşlardan, iki aşamalı bir denetimin sonunda alınır. Standart 2023’ün sonunda yayımlandığı için bu kapsamda akredite kuruluş sayısı henüz sınırlıdır ve piyasada akreditasyonsuz belge teklifleri yaygındır. Bu yazıda ISO 42001 belgesinin nereden alındığını, yetkili bir kuruluşun nasıl ayırt edileceğini ve firma seçerken hangi soruların sorulması gerektiğini anlatıyoruz.

ISO 42001 Belgesi Nereden Alınır?

Belge, yapay zekâ yönetim sistemini denetlemeye yetkili bir belgelendirme kuruluşundan alınır. Yetkiyi veren ise akreditasyon kurumudur. Zincir şöyle işler:

Akreditasyon kurumu: Türkiye’de TÜRKAK. Belgelendirme kuruluşlarının yetkinliğini ve tarafsızlığını değerlendirir. TÜRKAK, ISO/IEC 42001 kapsamında akreditasyon hizmeti vermeye başladığını 17 Şubat 2025’te duyurmuştur.
Belgelendirme kuruluşu: Akreditasyon aldığı standartlarda denetim yapar ve belge düzenler.
Belgelendirilen kuruluş: Sistemi kurar, işletir ve denetimden geçer.

Yurt dışındaki akreditasyon kurumlarından bu standartta akredite olmuş uluslararası belgelendirme kuruluşları da Türkiye’de denetim yapabilir. Bu durumda ilgili akreditasyon kurumunun uluslararası karşılıklı tanıma anlaşmasına taraf olması aranır. Akreditasyonun genel mantığını akreditasyon nedir yazımızda anlattık.

ISO 42001 Belgesi Veren Firmalar Kaç Türdür?

Firma Türü	Yaptığı İş	Belge Düzenler mi?
Akredite belgelendirme kuruluşu	Aşama 1 ve aşama 2 denetimi, gözetim denetimleri	Evet, akreditasyon markasıyla
Akreditasyonsuz belgelendirme kuruluşu	Denetim yapar ya da yapmadan belge düzenler	Evet, ancak akreditasyon markası taşımaz
Belgelendirme ve danışmanlık firması	Envanter, risk ve etki değerlendirmesi, dokümantasyon, iç tetkik, denetim planlaması	Hayır, kuruluşu denetime hazırlar
Eğitim kuruluşu	Standart, iç tetkikçi ve baş denetçi eğitimleri	Hayır, katılım ya da başarı belgesi verir

Akreditasyon kuralları gereği bir belgelendirme kuruluşu, danışmanlık verdiği kuruluşu akreditasyon altında belgelendiremez. Bu nedenle hazırlık ve denetim iki ayrı roldür ve teklifte kimin hangisini üstlendiği açıkça yazılmalıdır.

ISO 42001 Belgesi Veren Firmanın Yetkili Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Akreditasyon Kapsamını Sorgulayın

Bir kuruluşun TÜRKAK’ta kayıtlı olması yetmez; akreditasyon kapsamında açıkça ISO/IEC 42001 yazmalıdır. ISO 9001 ya da ISO 27001 kapsamında akredite olmak, yapay zekâ yönetim sistemi belgesi vermeye yetki sağlamaz. Sorgunun nasıl yapılacağını TÜRKAK akredite kuruluş arama rehberimizde adım adım gösterdik.

Denetçi Yetkinliğini Sorun

Yapay zekâ yönetim sistemlerini denetleyen kuruluşlar için ek şartları ISO/IEC 42006 standardı tanımlar. Bu standart denetim ekibinin yönetim sistemi denetçiliğinin yanında yapay zekâ teknolojileri, veri yönetimi ve ilgili riskler konusunda yetkin olmasını ister. Denetimi kimin yapacağını ve bu kişinin yapay zekâ alanındaki geçmişini sormak hakkınızdır.

Belge Örneği İsteyin

Akredite belgede akreditasyon kurumunun markası, akreditasyon numarası, standardın tam adı ve sürümü, kapsam ifadesi ve Uygulanabilirlik Bildirgesi’nin sürüm bilgisi bulunur. TÜRKAK akreditasyonlu belgelerde doğrulama karekodu yer alır.

Denetim Süresini Karşılaştırın

Akredite kuruluşlar denetim süresini kurallara göre hesaplar. Aynı kapsam için birbirinden çok farklı gün sayıları teklif ediliyorsa, düşük olanın gerekçesi sorulmalıdır.

Firma Seçerken Sorulacak 10 Soru

Akreditasyon kapsamınızda ISO/IEC 42001 var mı, hangi akreditasyon kurumundan?
Bu standartta bugüne kadar kaç denetim yaptınız?
Denetçinin yapay zekâ alanındaki yetkinliği nedir?
Denetim kaç gün sürecek ve bu süre nasıl hesaplandı?
Aşama 1 ile aşama 2 arasında ne kadar süre öngörüyorsunuz?
Gözetim denetimlerinin bedeli ve süresi nedir?
Mevcut ISO 27001 ya da ISO 9001 belgemle entegre denetim yapabilir misiniz?
Uygunsuzluk çıkarsa kapatma süreci ve süreleri nasıl işliyor?
Kapsamı sonradan genişletmek istersem süreç nasıl olur?
Belgenin üzerinde hangi marka ve hangi kapsam ifadesi yer alacak?

Bu soruların cevapları yazılı alınmalı ve sözleşmeye yansıtılmalıdır. Genel ölçütler için ISO belgesi veren firmalar nasıl seçilir yazımıza bakabilirsiniz.

Akreditasyonsuz ISO 42001 Belgesinin Riskleri

Akreditasyonsuz belge yasa dışı değildir, ancak belgeyi almanızın nedeni olan güveni sağlamaz. Riskler şunlardır:

Müşteri tarafından reddedilme: Kurumsal alıcılar ve yurt dışı müşteriler belgenin akreditasyonunu kontrol eder.
İhalelerde geçersizlik: Akreditasyon şartı arayan şartnamelerde belge değerlendirmeye alınmaz.
Gerçek bir denetimden geçmemiş olmak: Sistemdeki zayıflıklar bulunmadığı için belge sahte bir güven duygusu yaratır.
Çifte maliyet: Akredite belge gerektiğinde sürecin baştan yapılması gerekir.
İtibar riski: Yapay zekâ gibi hassas bir konuda geçerliliği tartışmalı bir belgeyi duyurmak ters etki yapabilir.

Belgesiz ya da geçersiz belgeli tedarikçilerin alıcı tarafında yarattığı sorunları ISO belgesi olmayan bir tedarikçiyle çalışmanın riskleri yazımızda ele aldık.

Belgelendirme Kuruluşuna Başvurmadan Önce Hazır Olması Gerekenler

Belgelendirme kuruluşu, sistemi kurulmamış bir kuruluşu denetime almaz. Başvurudan önce şunların tamamlanmış olması gerekir:

Yapay zekâ sistemleri envanteri ve kapsam dokümanı
Yapay zekâ politikası ve rol tanımları
Risk değerlendirmesi, risk işleme planı ve Uygulanabilirlik Bildirgesi
Kapsamdaki sistemler için etki değerlendirmeleri
En az bir tam iç tetkik
Yönetimin gözden geçirme toplantısı
Sistemin birkaç aydır işlediğini gösteren kayıtlar

Tam liste için ISO 42001 doküman listesi yazımıza, maddelerin nasıl uygulanacağı için ISO 42001 standard maddeleri uygulama rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Nobel Belgelendirme ISO 42001 Sürecinde Nasıl Destek Olur?

Nobel Belgelendirme olarak ISO 42001 hedefleyen kuruluşlarla envanter ve doküman hazırlığından iç tetkik ve dış tetkik süreçlerine, denetim planlamasından belge sürecine kadar her aşamada firmaların yanında yer alıyoruz. Belgenin kapsamını ve sürecini ISO 42001 belgesi nedir, nasıl alınır yazımızda, maliyetin nasıl oluştuğunu ISO 42001 belgesi fiyatı yazımızda anlattık.

ISO 42001 Belgesi Veren Firmalar Hakkında Sık Sorulan Sorular

ISO 42001 belgesini hangi firmalar verebilir?

Belgeyi, ISO/IEC 17021-1 standardına göre akredite edilmiş ve akreditasyon kapsamında ISO/IEC 42001 bulunan belgelendirme kuruluşları verebilir. Danışmanlık ve eğitim firmaları belge düzenlemez.

Türkiye’de TÜRKAK onaylı ISO 42001 belgesi alınabilir mi?

TÜRKAK, Şubat 2025’ten itibaren ISO/IEC 42001 kapsamında akreditasyon hizmeti vermektedir. Belgenin TÜRKAK onaylı olması için belgeyi düzenleyen kuruluşun bu kapsamda akredite edilmiş olması gerekir; durum TÜRKAK sorgu ekranından kontrol edilir.

ISO 27001 belgemi veren kuruluş ISO 42001 de verebilir mi?

Yalnızca akreditasyon kapsamına ISO/IEC 42001’i de eklettiyse akreditasyonlu olarak verebilir. Her standart için akreditasyon ayrı değerlendirilir.

Yabancı akreditasyonlu ISO 42001 belgesi Türkiye’de geçerli mi?

Uluslararası karşılıklı tanıma anlaşmasına taraf bir akreditasyon kurumunun akreditasyonu altında düzenlenen belgeler uluslararası düzeyde tanınır. Belgeyi isteyen müşteri ya da şartname belirli bir akreditasyon kurumu şart koşuyorsa o şarta bakılır.

Eğitim sonunda verilen ISO 42001 sertifikası kuruluş belgesi yerine geçer mi?

Hayır. Eğitim sertifikası kişiye verilir ve o kişinin eğitimi tamamladığını gösterir. Kuruluşun yönetim sistemi belgesi ise ancak belgelendirme denetimiyle alınır.

Sonuç

ISO 42001 belgesi, akreditasyon kapsamında bu standart bulunan bir belgelendirme kuruluşundan alınır. Standart yeni olduğu için akreditasyon kontrolü her zamankinden önemlidir. Kapsamınızı ve doğru yolu birlikte belirlemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.